Połącznia gwintowane - śruby i kształtki z gwintem

Połączenia gwintowane należą do jednych z najstarszych znanych naszej cywilizacji sposobów skutecznego i łatwego łączenia elementów. Powszechne stosowanie połączeń gwintowanych znane jest człowiekowi przynajmniej od IV w p.n.e., ale jak się można domyślić zaproponowany przez Achytasa z Tarentu wynalazek wymagał dalszych prac zanim osiągnięty został stan i jakość, którą gwarantują nie tylko maszyny gwintujące.


Pierwszym człowiekiem, który dostrzegł zasadność stosowania i praktycznego wykorzystania gwintów był Archimedes – ten sam, który zachwycony odkryciem prawa wyporu wybiegł z wanny z radosnym okrzykiem Heureka! Heureka!, co znaczy po grecku Znalazłem!. Archimedes jest twórcą urządzenia, w którym po raz pierwszy gwint został zastosowany praktycznie. Rycina zamieszczona poniżej przedstawia urządzenie, które składa się z gwintowanego trzpienia umieszczonego w rurze. Jeden koniec rury zanurzony jest w wodzie, a z drugiej strony jest korba, dzięki której możliwe jest wprawienie trzpienia w ruch obrotowy. Zastosowany przez Archimedesa skok gwintu sprawia, że w trakcie obracania śruby następuje transport wody od lustra w górę. Rozwiązanie to jest zresztą szeroko stosowane do dnia dzisiejszego jako przenośnik materiałów sypkich i płynnych na niewielkich odległościach. Wynalazek Archimedesa spotkać można między innymi w silosach. Ze względu na wszechstronne zastosowanie połączeń gwintowanych przyjęto następujące kryteria klasyfikujące ten typ połączeń:

a) Ze względu na przeznaczenie:

- gwint złączny

- gwint pociągowy

b) Ze względu na kształt:

- gwint metryczny

- gwint trapezowy niesymetryczny

- gwint trapezowy symetryczny

- gwint prostokątny

- gwint okrągły

- gwint stożkowy

- gwint toczny

- gwint trójkątny

- gwint do drewna

- gwint walcowy

- gwint rowerowy

c) Ze względu na umiejscowienie:

- gwint zewnętrzny - GZ

- gwint wewnętrzny - GW

d) Ze względu na krotność:

gwint pojedynczy

gwinty dwukrotne (wielokrotne)

e) Ze względu na skok:

- gwint normalny

- gwint drobnozwojny

- gwint grubozwojowy

f) Ze względu na sposób skręcania:

- gwint prawy

- gwint lewy

Właściwe zastosowanie odpowiednich połączeń gwintowanych byłoby trudne, gdyby nie zostały wprowadzone ujednolicone oznaczenia poszczególnych typów gwintów. W międzynarodowych oznaczeniach spotkać można następujące oznaczenia typów gwintów:

ACME – gwint trapezowy symetryczny,

BSF – gwint calowy Whitwortha, drobnozwojny,

BSW – gwint calowy Whitwortha, zwykły,

E – gwint Edisona, elektrotechniczny,

G (lub BSPP) – gwint rurowy Whitwortha, walcowy,

M – gwint metryczny zwykły i drobnozwojny,

NC – gwint specjalny elektryczny

NPT – gwint rurowy Briggsa, stożkowy

Pg – gwint specjalny instalacyjny, pancerny,

R (lub BSPT) – gwint rurowy Whitwortha, stożkowy, zewnętrzny,

Rc – gwint rurowy Whitwortha, stożkowy, wewnętrzny,

Rd – gwint okrągły,

Rp – gwint rurowy Whitwortha, walcowy wewnętrzny,

RW, FG – gwint rowerowy,

S – gwint trapezowy niesymetryczny,

Tr – gwint trapezowy symetryczny,

UN – gwinty zunifikowane o skoku uprzywilejowanym,

UNC – gwint calowy, zunifikowany, zwykły,

UNEF – gwint calowy, zunifikowany, bardzo drobnozwojny,

UNF – gwint calowy, zunifikowany, drobnozwojny,

UNS – gwinty zunifikowane specjalne,

Ven, Vg – gwint wentylowy,

W – gwint stożkowy do zaworów gazowych,